Թարգմանություն

Переведите текст на русский язык.
Պատմությունը հումանիտար գիտություն է, որն ուսումնասիրում է
մարդու գործունեությունը, սոցիալական կապերը,
կյանքի կազմակերպումը անցյալում։ Պատմությունը սկզբում
կրել է նկարագրական բնույթ, ուշադրություն է դարձվել
պատմական, քաղաքական իրադարձությունների շարադրանքին։
Պատմությունն ուսումնասիրում է անցյալի աղբյուրները
փաստերը նկարագրելու և իրադարձությունների մասին
կարծիքներ կազմելու համար։

 

История гуманитарная наука, которая изучает деятельность человека,
социальные связи, организация жизни в прошлом.
История с начало носил описательный характер, внимание было
уделено историческому, политический изложение событий.
История изучает источники прошлого для описания фактов и для составления мнения

Թարգմանություն

Вклад в развитие альпинизма
Мой первый выезд в горы был зимой.
— Я через неделю уезжаю на Кавказ! — сказал я, снимая тяжелый рюкзак в прихожей.
— Ой! — сказала мама. — И зачем?
— Лучше гор могут быть только горы! — пропел я, отчаянно фальшивя.
— Лучше бы ты с девушками гулял! — предложила мама.
Я ушел в свою комнату и стал раскладывать на тахте вещи, без которых нельзя было обойтись. Эти вещи скоро заняли всю тахту и начали накапливаться на стульях и полу.
— Я тебе свитер зашью! — сказала мама и пошла за очками.
Отец долго смотрел на тяжелые ботинки с металлическими триконями, потом потрогал их пальцем, вздохнул и пошел с ними на кухню. Там он намазал ботинки подсолнечным маслом, надел их на толстые шерстяные носки, закурил папиросу и стал ходить взад-вперед по коридору.
— Это мой вклад в развитие альпинизма! — говорил он на каждом повороте.

Լեռնագնացության զարգացման գործում իմ ներդրումը
Իմ առաջին լեռնային ճամփորդությունը ձմռանը էր։
«Մեկ շաբաթից Կովկաս եմ մեկնում», — ասացի ես՝ միջանցքում բարձրացնելով ծանր ուսապարկս։
«Օ՜հ», — ասաց մայրիկը։ «Ինչո՞ւ»։
«Լեռներից լավը միայն լեռներն են», — հուսահատորեն ստեցի ես։
«Ավելի լավ կլինի աղջիկների հետ շփվես», — առաջարկեց մայրիկս։
Ես մտա սենյակս և սկսեցի այն իրերը դասավորել օֆշորի վրա, որոնցից չէի կարող ապրել։ Շուտով այս իրերը գրավեցին ամբողջ օֆշորը և սկսեցին կույտ կազմել աթոռների ու հատակի վրա։
«Ես քեզ համար սվիտեր կկարեմ», — ասաց մայրիկս և գնաց ակնոցը վերցնելու։
Հայրս երկար նայեց մետաղական մատներով ծանր կոշիկներին, ապա մատով դիպավ դրանց, հառաչեց և տարավ խոհանոց։ Այնտեղ նա յուղեց կոշիկները, հագավ հաստ բրդյա գուլպաների վրա, ծխախոտ վառեց և սկսեց քայլել միջանցքով։
«Սա իմ ներդրումն է լեռնագնացության զարգացման գործում», — ասում էր նա ամեն քայլափոխի։

Русский язык

Переведите текст на русский язык.
Պատմությունը հումանիտար գիտություն է, որն ուսումնասիրում է
մարդու գործունեությունը, սոցիալական կապերը,
կյանքի կազմակերպումը անցյալում։ Պատմությունը սկզբում
կրել է նկարագրական բնույթ, ուշադրություն է դարձվել
պատմական, քաղաքական իրադարձությունների շարադրանքին։
Պատմությունն ուսումնասիրում է անցյալի աղբյուրները
փաստերը նկարագրելու և իրադարձությունների մասին
կարծիքներ կազմելու համար։

 

История гуманитарная наука, которая изучает деятельность человека,
социальные связи, организация жизни в прошлом.
История с начало носил описательный характер, внимание было
уделено историческому, политический изложение событий.
История изучает источники прошлого для описания фактов и для составления мнения

Դասարանական առաջադրանքներ՝

152․ Նկար 81–ում AB = CD և BD =AC: Ապացուցեք՝
ա) ∠CAD = ∠ADB, բ) ∠BAC = ∠CDB։


Քանի որ  AB = CD, BD =AC, իսկ BCընդհանուր է,  ապա ըստ եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի, այդ եռանկյունները հավասար են, ապա ∠BAC = ∠CDB, իսկ այստեղից  հետևում է, որ ∠CAD = ∠ADB:

Խնդիր․ Գտեք ∠BAC-ն, եթե ∠CAD = 22° , AB = AC, BD = DC։


Քանի որ∠CAD = 22° , AB = AC, BD = DC, իսկ AD-ն հանդիսանում է կիսորդ, ապա ∠BAC = 44°:

153․ Նկ․ 82-ում AB = CD, AD = BC, իսկ BE-ն ABC անկյան կիսորդն է, իսկ DF -ը՝ ADC անկյան կիսորդը: Ապացուցեք որ՝
ա) ∠ABE = ∠ADF,
բ) ΔABE = ΔCDF:

ա) Քանի որ, ∠ABE նման է ∠ADF, իսկ AE-ն ընդհանուր է, ապա ∠ABE = ∠ADF:
բ) Քանի որ, ΔABE նման է ΔCDF, իսկ AB-DC կողմերը հավասար են ապա, ΔABE = ΔCDF:

Երկրաչափություն

Տեսություն՝

Եթե մի եռանկյան երեք կողմերը համապատասխանաբար հավասար են մյուս եռանկյան երեք կողմերին, ապա այդ եռանկյունները հավասար են:

Pazime3.png

MN=PR

KN=TR

MK=PT

Նորից փորձենք վերադրել ΔMNK և ΔPRT եռանկյունները այնպես, որ դրանք համընկնեն: Համոզվենք, որ կողմերի հավասարությունն ապահովում է այդ եռանկյունների համապատասխան անկյունների հավասարությունը, ինչից էլ կհետևի, որ եռանկյունները համընկնում են:

Pazime3_pierad.png

Վերադրենք, օրինակ, MK և PT հավասար կողմերն այնպես, որ դրանք համընկնեն: Կատարենք հակասող ենթադրություն, որ N և R կետերն այդ ընթացքում չեն համընկնում:

Դիցուք O-ն NR հատվածի միջնակետն է: Տրված է, որ MN=PR և KN=TR: MNR և KNR եռանկյունները հավասարասրուն են՝ NR ընդհանուր կողմով: Հետևաբար դրանց MO և KO միջնագծերը հանդիսանում են նաև բարձրություններ և ուղղահայաց են NR-ին: MO և KO ուղիղները չեն համընկնում, քանի որ M, K, O կետերը նույն ուղղի վրա չեն: Բայց NR ուղղի O կետով անցնում է միայն մեկ ուղիղ, որը ուղղահայաց է NR ուղղին: Եկանք հակասության: Ապացուցեցինք, որ N և R գագաթները ևս համընկնում են:
 

Երրորդ հայտանիշը եռանկյունը դարձնում է շատ կայուն և ուժեղ պատկեր: Այդ պատճառով եռանկյունը երբեմն անվանում են կոշտ պատկեր: Եթե կողմերի երկարությունները չեն փոխվում, ապա չեն փոխվում նաև անկյունները: Օրինակ, քառանկյունն այս հատկությունը չունի: Այդ պատճառով տարբեր հենարաններ և ամրություններ պատրաստում են եռանկյունաձև:

T1.jpg
T2.jpg
T3.jpg

Մարդիկ վաղուց են ընդգծել և գնահատել 3 թվի յուրահատուկ կայունությունն ու կատարելությունը:

Դրա մասին են խոսում հեքիաթները:

Հեքիաթներում մենք հանդիպում ենք «Երեք արջերի», «Երեք խոզուկների», «Երեք ընկերների», «Երեք եղբայրների», «Երեք ճամփաների», «Երեք հսկաների», «Երեք որդիների», «Երեք խնձորների» և այլն:

Հեքիաթներում լինում է «երեք փորձ», «երեք խորհուրդ», «երեք հանդիպում», կատարվում է «երեք երազանք», պետք է համբերել «երեք օր», «երեք գիշեր», «երեք տարի», պետք է անցնել «երեք թագավորություն», դիմանալ «երեք փորձության», կտրել «երեք ծով»:

T5.jpg

Վերջում մի անգամ ևս հիշենք եռանկյունների հավասարության երեք հայտանիշները:

1. Եթե մի եռանկյան երկու կողմերը և դրանց կազմած անկյունը համապատասխանաբար հավասար են մյուս եռանկյան երկու կողմերին և դրանց կազմած անկյանը, ապա այդ եռանկյունները հավասար են:

2. Եթե մի եռանկյան կողմն ու նրան առընթեր երկու անկյունները համապատասխանաբար հավասար են մյուս եռանկյան կողմին և նրան առընթեր երկու անկյուններին, ապա այդ եռանկյունները հավասար են:

3. Եթե մի եռանկյան երեք կողմերը համապատասխանաբար հավասար են մյուս եռանկյան երեք կողմերին, ապա այդ եռանկյունները հավասար են:

Քիմիա

Ո՞րն է քիմիայի լեզուն։
Լեզվի հնչյունների գրային նշաններն անվանում են տառեր, որոնք «ապրում
են» այբուբենում։ Քիմիական հնչյունների (քիմիական տարրերի) գրային նշանները կոչվում են քիմիական նշաններ, դրանք «ապրում են» հատուկ համակարգում։ Տառերի օգնությամբ ստեղծվում են բառեր, իսկ քիմիական նշաններով՝
քիմիական բանաձևեր (քիմիական բառեր)։ Բառերով կազմվում են նախադասություններ, քիմիական բանաձևերով՝ ռեակցիաների հավասարումներ (քիմիական նախադասություններ)։

Յուրաքանչյուր քիմիական տարր միանման ատոմների տեսակ է, ունի իր
անվանումը և քիմիական նշանը։
Ինչպե՞ս ստեղծվեցին քիմիական տարրերի անվանումներն ու
նշանները:
Դեռ Հին Եգիպտոսում նյութերը տարբերելու համար օգտագործում էին
պատկերավոր նշաններ։ Այդ նշաններն արտահայտում էին ամբողջ նյութի
անվանումը, երբեմն էլ նրա հետ կատարվող փոփոխությունները։
Միջին դարերում այդ նշանների թիվն
աճեց, քանի որ դրանք ստեղծվում էին
կամայական: Հաճախ միևնույն նյութը ներկայացվում էր տարբեր պատկերանշաններով։ 13-րդ դարի երկրորդ կեսին գիտնականները փորձեցին դասակարգել եղած
պատկերանշանները։ Բայց չհաջողվեց։
19-րդ դարի սկզբին անգլիացի գիտնական Ջ. Դալթոնն առաջարկեց պատկերանշանները փոխարինել նշաններով (նկ. 19):
Դալթոնի առաջարկած նշանները որոշակի չափով նպաստեցին հարցի լուծմանը,
սակայն հարմար չէին գրառման համար։
1814թ. շվեդ գիտնական Բերցելիուսն
առաջարկեց յուրաքանչյուր քիմիական
տարրի նշանը գրել այդ տարրի լատիներեն
անվանման առաջին տառով (մեծատառ)։ Մի
քանի տարրի անվանումների սկզբնատառերը համընկնելու դեպքում սկզբնատառին կից գրել հաջորդող տառերից մեկը
(փոքրատառ)։ Օրինակ՝ Carboneum (ածխածին)՝ C, Calcium (կալցիում)՝ Ca,
Cadmium (կադմիում)՝ Cd:
Քիմիական տարրերի անվանումները հիմնականում կապում են դրանց հայտնագործման պատմության կամ ատոմների առաջացրած նյութերի հատկությունների հետ։
Քիմիական տարրերն ունեն նաև իրենց հայերեն անվանումները, որոնք
հիմնականում չեն համընկնում լատինական անվանումների հետ։
Ներկայումս հայտնի քիմիական տարրերը 118-ն են։ Այդ տարրերի ատոմներից
92-ը հայտնաբերվել են բնության մեջ (բնական են), մյուսները ստեղծվել են
արհեստական ճանապարհով։
Բոլոր քիմիական տարրերի անվանումներն ու նշանները անգիր անելու
կարիք չկա: Ցանկալի է հաճախ օգտագործվող նշանները գրել և ճիշտ արտասանել (աղյուսակ 1): Ձեռք բերելով քիմիական գրագիտություն՝ ավելի հմտորեն
կկարողանաս կազմել նյութերի բանաձևերը, գրել ռեակցիաների հավասարումները և լուծել տարբեր հաշվարկային խնդիրներ:

ՔԻՄԻԱԿԱՆ ՏԱՐՐԵՐԻ ՆՇԱՆՆԵՐԸ


Քիմիական տարր, քիմիական տարրերի նշաններ և
անվանումներ
1853 թ. Կոստանդնուպոլսում լույս է տեսել Հ. Վահանյանի «Սկզբունք քիմիական գիտության» աշխատությունը, որտեղ հեղինակը նշել է այդ
ժամանակ հայտնի տարրերի նշանները և որոշ տարրերի հայերեն անվանումները: Օրինակ՝ լուսածին (ֆոսֆոր-P), պաղլեղածին (ալյումին-Al), կրածին
(կալցիում-Ca), երկաթ (երկաթ-Fe):
Պակաս ոգևորիչ չէ այն փաստը, որ պաշտոնապես գրանցված, առայժմ
վերջին՝ 118-րդ քիմիական տարրը կրում է համաշխարհային ճանաչում ունեցող
հայազգի գիտնական, ֆիզիկոս-քիմիկոս Յուրի Հովհաննիսյանի անունը՝
Օգանեսոն: 114-118-րդ տարրերը հայտնաբերվել են մերձմոսկովյան Դուբնա

քաղաքում գտնվող հատուկ գիտահետազոտական լաբորատորիայում՝ Յ. Հովհաննիսյանի ղեկավարությամբ: Ըստ ամերիկյան Sciense Magazine-ի (Գիտական
ամսագիր) մի հոդվածի՝ Յ. Հովհաննիսյանը ոչ միայն կենդանի լեգենդ է, այլև նոր
տեխնոլոգիական հեղափոխության շեմին կանգնած մեծագույն գիտնական:

Երկրաչափություն

135․ Նկար 58-ում ∠1 = ∠2, ∠3 = ∠4:
ա) Ապացուցեք, որ Δ ABC= Δ CDA,
բ ) Գտեք AB-ն և BC-ն, եթե AD = 19 սմ, CD = 11 սմ:

ա) Քանի որ ∠1 = ∠2, ∠3 = ∠4, իսկ  AC- ն հանդիսանում է կիսորդ, ապա Δ ABC= Δ CDA:
բ) Քանի որ Δ ABC նման է Δ CDA, ապա AD=BC=19սմ, AB=CD=11սմ:

139․ Նկար 80-ում ∠DAB=∠CBA, ∠CAB=∠DBA, CA=13սմ։ Գտե՛ք DB-ն։

Քանի որ ∠DAB=∠CBA, ∠CAB=∠DBA,  իսկ BA կողմը ընդհանուր է, ապա ըստ եռանկյունների հավասարության երկրորդ հայտանիշի եռանկյունները հավասար են: Իսկ ∠CBA-ի դիմացի կողմը՝AC=13, ապա ∠DAB դիմացի կողմը՝BD նույնպես=13

145․ Ուղիղը, որն ուղղահայաց է A անկյան կիսորդին, անկյան կողմերը հատում է M և N կետերում: Ապացուցեք, որ AMN եռանկյունը հավասարասրուն է:
Քանի որ կիսորդը ∠A-ն կիսում է 2 հավասար մասի, ապա ∠MAL=∠LAN, իսկ AL-ն ընդհանուր է ΔMAL-ի և ΔLAN-ի, ապա ΔN=ΔM-ի:

Ինքնաստուգում

1. (3a)(4a)

ա) 7a   բ) 12a²   գ) 12a   դ) a²

2. 5x + 7x
ա) 12   բ) 12x   գ) 35x   դ) 2x

3. 2,5m · 4m
ա) 10m   բ) 10m²   գ) 1,6m²   դ) 6,5m

4. 9a − 3a + 0,5a
ա) 6,5a   բ) 5,5a   գ) 12a   դ) 4,5a

5. a(5a − 3)
ա) 5a² − 3a   բ) 5a − 3a   գ) 5a² + 3a   դ) a² − 3

6. (x + 2)(x + 5)=x2+5x+2x+10
ա) x² + 10   բ) x² + 7x + 10   գ) x²+ 5x + 2   դ) x² − 3

7. 0,4a · 0,5b
ա) 0,9ab   բ) 0,2ab   գ) 0,1ab   դ) 2ab

8. 3k(2k − 1)
ա) 6k − k²   բ) 6k² − 3k   գ) 5k² − k   դ) 3k − 2k

9. (a − 3)(a + 3)
ա) a² − 9   բ) a² + 6a + 9   գ) a² − 6a + 9   դ) 6a

10. (2x + 1)(x − 4)
ա) 2x² − 7x − 4   բ) 2x² − 8x + x − 4  գ) 2x² − 7x − 4   դ) 2x² + 5x − 4

11. (4b)(3b)
ա) 7b   բ) 12b²   գ) 12b   դ) b²

12. 8x + 1,5x
ա) 9,5   բ) 9,5x   գ) 7,5x   դ) 10x

13. 1,2m · 3m
ա) 3,6m   բ) 3,6m²   գ) 4,2m²   դ) 0,4m

14. 6a − 4a + 0,2a
ա) 2,2a   բ) 1,8a   գ) 6,6a   դ) 3,2a

15. b(3b + 7)
ա) 3b² + 7b   բ) 3b + 7   գ) 3b² − 7b   դ) b² + 7

16. (x − 4)(x + 1)
ա) x² − 3x − 4   բ) x² + 4x − 1   գ) x² + x − 4 դ) x² − 3

17. 0,3a · 0,6b
ա) 0,18ab   բ) 0,9ab   գ) 0,03ab   դ) 6ab

18. 2k(4k − 3)
ա) 8k² − 6k   բ) 6k − 8k²   գ) 8k − 3k   դ) 4k² − 6

19. (a − 5)(a + 5)
ա) a² − 25   բ) a² + 10a + 25   գ) a² − 10a + 25   դ) 10a

20. (3x − 2)(x + 4)
ա) 3x² + 10x − 8   բ) 3x² − 2x + 4   գ) 3x² + 12x − 2   դ) 3x² − 8

21. (5c)(2c)
ա) 7c   բ) 10c²   գ) 10c   դ) c²

22. 4x + 6,2x
ա) 10,2   բ) 10,2x   գ) 9x   դ) 2,2x

23. 0,8m · 1,5m
ա) 1,2m²   բ) 1,2m   գ) 2,3m²   դ) 8m

24. 7a − 5a + 0,1a
ա) 2,1a   բ) 2a   գ) 1a   դ) 3,1a

25. c(4c − 9)
ա) 4c² − 9c   բ) 4c − 9   գ) 4c² + 9c   դ) c² − 9

26. (x + 6)(x − 2)
ա) x² + 4x − 12   բ) x² − 12   գ) x² + 6x − 2   դ) x² − 4

27. 0,7a · 0,2b
ա) 0,14ab   բ) 0,9ab   գ) 0,07ab   դ) 2ab

28. 4k(3k + 2)
ա) 12k² + 2k   բ) 12k² + 8k   գ) 7k²   դ) 2k

29. (a − 1)(a + 1)
ա) a² − 1   բ) a² − 2a + 1   գ) a² + 2a + 1   դ) 2a

30. (x − 3)(2x + 5)
ա) 2x² − x − 15   բ) 2x² − 6x + 5   գ) 2x² + 5x − 3